İşitme Testi (Odyometri) Rehberi
İşitme testi (odyometri), bireyin sesleri algılama, ayırt etme ve anlama yetisini kapsamlı olarak inceleyen, tamamen ağrısız ve güvenli bir tıbbi tanı yöntemidir. Günümüz odyolojik incelemelerinde yalnızca sesin duyulup duyulmadığı değil, işitme mekanizmasının hangi noktasında sorun olduğu ve konuşmayı anlama kapasitesi detaylıca analiz edilir.
İşitme Testi (Odyometri) Türleri Nelerdir?
İşitme değerlendirmesinde hastanın yaşına, durumuna ve şikayetine göre farklı tanı yöntemleri uygulanır:
- Saf Ses Odyometrisi (Tone Audiometry): Bireyin duyabildiği en hafif ses seviyesini (işitme eşiğini) belirlemek amacıyla uygulanan temel testtir. Inceden kalına farklı frekanslarda (Hz) sesler verilerek hava yolu ve kemik yolu ölçümleri yapılır.
- Konuşma Odyometrisi (Speech Audiometry): İnsan sesi kullanılarak gerçekleştirilir. Hastanın konuşmayı ne kadar düşük seviyede duyabildiği ve duyduğu kelimeleri ne kadar doğru ayırt edebildiği ölçülür.
- Timpanometri (Orta Kulak Basınç Testi): Kulak zarı ve orta kulaktaki kemikçik sisteminin hareketliliğini, orta kulak basıncını ve kulak arkasında sıvı birikimi olup olmadığını değerlendirir.
- Akustik Refleks Testi: Yüksek şiddetteki seslere karşı orta kulaktaki üzengi (stapes) kasının kasılma refleksini ölçerek işitme sinirinin ve beyin sapı yollarının durumunu inceler.
- Otoakustik Emisyon (OAE): İç kulaktaki dış tüy hücrelerinin ürettiği hafif ses titreşimlerini ölçer. Özellikle yeni doğan bebek taramalarında ve hızlı tarama süreçlerinde kullanılır.
- AABR / BERA (Beyin Sapı İşitme Cevabı): Hastanın aktif katılımı gerekmeden, kafa derisine yerleştirilen elektrotlar yardımıyla işitme sinirinin ve beyin sapının sese verdiği elektriksel yanıtları ölçen ileri tanı yöntemidir.
Aşama Aşama İşitme Testi Nasıl Yapılır?
Standart bir Saf Ses ve Konuşma Odyometrisi uygulaması aşağıdaki adımlarla gerçekleştirilir:
- Fiziksel Muayene (Otoskopi): Teste başlamadan önce kulak kanalı otoskop ile incelenir. Kanalda buşon (kulak kiri), yabancı cisim, çökme veya kulak zarında delinme gibi teste engel oluşturacak unsurlar kontrol edilir.
- Kabin İçi Hazırlık: Hasta, dış ortam gürültüsünden tamamen yalıtılmış özel akustik test kabinine alınır. Hastaya test sırasında uyacağı talimatlar açıklanır.
- Hava Yolu İletim Ölçümü: Hastaya kulağı tam kapatan bir kulaklık takılır. Genellikle 125 Hz ile 8000 Hz arasındaki frekanslarda inceden kalına sesler verilir. Hasta en hafif sesi dahi duyduğunda elindeki butona basarak yanıt verir.
- Kemik Yolu İletim Ölçümü: Kulak arkasındaki mastoid kemiğe kemik vibratörü yerleştirilir. Ses titreşimleri doğrudan iç kulağa aktarılarak, dış ve orta kulak devre dışı bırakılır. Bu sayede kaybın kaynağı tespit edilir.
- Konuşmayı Alma Eşiği (SRT) ve Ayırt Etme (SD): Kulaklıktan hastaya 3 heceli kelimeler dinletilerek en rahat duyduğu seviye (SRT) bulunur. Ardından uygun ses seviyesinde tek heceli kelimeler verilerek hastanın bu kelimeleri yüzde kaç oranında doğru tekrarladığı (SD skoru) hesaplanır.
İşitme Kaybı Derecesi Nasıl Hesaplanır?
Test sırasında elde edilen veriler odyogram adı verilen grafiğe işlenir. İşitme kaybı derecesi, Saf Ses Ortalaması (SSO) formülü kullanılarak hesaplanır.
Hesaplama Yöntemi: Hava yolu ölçümünde elde edilen 500 Hz, 1000 Hz, 2000 Hz ve 4000 Hz frekanslarındaki işitme eşikleri (dB HL) toplanır ve 4'e bölünür. Çıkan değer, kişinin desibel cinsinden ortalama işitme eşiğini ve kayıp derecesini gösterir.
Desibel (dB HL) Değerlerine Göre İşitme Kaybı Dereceleri
| İşitme Eşiği (dB HL) | Derece | Klinik Tablo ve Gündelik Etkileri |
|---|---|---|
| 0 - 25 dB | Normal İşitme | Tüm çevresel ve konuşma sesleri sorunsuz duyulur. |
| 26 - 40 dB | Hafif Derece Kayıp | Fısıltılı konuşmalar, sessiz ortamlardaki ince sesler veya uzaktaki konuşmalar kaçırılabilir. |
| 41 - 55 dB | Orta Derece Kayıp | Normal tondaki karşılıklı konuşmaları anlamakta güçlük çekilir. Gürültülü ortamlarda algılama düşer, televizyon sesi artırma ihtiyacı doğar. |
| 56 - 70 dB | Orta-İleri Derece Kayıp | Gruba dayalı konuşmaları takip etmek oldukça zordur. Yüksek sesle konuşulmadığı sürece diyalog sürdürmek zorlaşır. |
| 71 - 90 dB | İleri Derece Kayıp | Ancak bağırarak yapılan konuşmalar veya çok yüksek çevresel sesler (korna, makine sesi) algılanabilir. Cihaz desteği kaçınılmazdır. |
| 91 dB ve üzeri | Çok İleri / Derin Kayıp | Sesler hemen hemen hiç duyulamaz. İletişim esas olarak görsel işaretlere veya biyomedikal implant/cihaz çözümlerine dayanır. |
İşitme Kaybı Türleri Nelerdir?
Odyogram grafiğinde hava yolu ile kemik yolu eşikleri arasındaki farka (air-bone gap) bakılarak kaybın tipi belirlenir:
- İletim Tipi İşitme Kaybı: Dış veya orta kulaktaki fiziksel bir engelden (kulak kiri, kulak zarı deliği, sıvı birikimi, kemikçik kireçlenmesi vb.) kaynaklanır. Kemik yolu normaldir, ancak hava yolu düşüktür. Genellikle tıbbi veya cerrahi olarak tedavi edilebilir.
- Nörosensöral (Sensörinöral) İşitme Kaybı: İç kulaktaki tüy hücrelerinin veya işitme sinirinin hasarlanmasıyla oluşur. Hem hava yolu hem de kemik yolu eşikleri aynı oranda düşmüştür. Genellikle kalıcıdır ve işitme cihazı ile rehabilitasyon gerektirir.
- Miks (Karma) Tipi İşitme Kaybı: Hem iletim hem de nörosensöral kaybın bir arada bulunması durumudur. Hem dış/orta kulakta sorun vardır hem de iç kulak/sinir yapısı etkilenmiştir.